Sude
New member
Bu yüzden benim açımdan daha anlamlı ölçüm şudur:
Sadece günlük litre değil; süt yağı + süt proteini + kuru madde tüketimi + yem maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.
Çünkü bazen hayvan 1 litre fazla süt verir ama bunun için gereken yem maliyeti çok daha fazla olabilir.
Tam tersine, süt miktarı aynı kalırken pahalı mısırın bir bölümünü daha ekonomik bir yan ürünle değiştirmek işletmenin kârlılığını artırabilir.
Erkeklerin ve Kadınların Farklı Bakış Açıları Konuya Ne Katabilir?
Burada özellikle genelleme yapmamak gerekiyor. Her erkek yalnızca hesap kitap yapmaz, her kadın da yalnızca empati veya topluluk üzerinden düşünmez. İnsanların kişilikleri, meslekleri, deneyimleri ve yaşadıkları çevreleri cinsiyetten çok daha belirleyici olabilir.
Ama forum tartışmalarında farklı bakış açılarını örneklemek açısından şöyle bir ayrım yapılabilir.
Bazı erkek üreticiler konuya daha stratejik yaklaşarak “Kilosu kaça geliyor, süt başına yem maliyeti ne, mısırın yerine ne kadar kullanılabilir?” diye bakabilir.
Bazı kadın üreticiler ise aynı konuya “Hayvan bu yemi severek yiyor mu, dışkısı nasıl değişti, sürünün genel durumu nasıl, yem değişiminden sonra hayvanlarda stres görüyor muyum?” gibi daha gözleme ve bakım deneyimine dayalı sorularla yaklaşabilir.
Fakat bunun cinsiyetle sınırlı olmadığını özellikle vurgulamak lazım.
Bence ideal işletme kararı zaten bu iki yaklaşımın birleşimidir: rakam + hayvan gözlemi.
Çünkü Excel tablosunda görünen yem tüketimi ile ahırda gözlenen hayvan davranışı aynı hikâyenin iki farklı parçasıdır.
Pancar Küspesi Fazla Verilirse Ne Olabilir?
“Doğal ürün, istediğin kadar ver” yaklaşımı burada da doğru değil.
Pancar küspesinin büyük miktarlarda kullanılması rasyonun fiziksel yapısını değiştirebilir. Özellikle yaş ürünün yüksek su içeriği toplam kuru madde tüketimini etkileyebilir.
Ayrıca rasyonun geri kalanındaki kaba yem ve nişasta dengesi önemlidir.
Feedipedia, preslenmiş pancar küspesinin yüksek oranlarda kullanılması halinde rasyonun gün içine bölünerek verilmesini öneriyor; bunun gerekçelerinden biri de yüksek miktarlarda fermantasyon kaynaklı sorun riskinin dikkate alınması. Feedipedia
Yani burada da “pancar küspesi zararlı” demek kadar “hiçbir riski yok” demek de doğru değil.
Asıl mesele denge.
Ekonomi Boyutu: Belki de En Önemli Nokta Bu
Bir süt işletmesi açısından pancar küspesinin değerini yalnızca biyoloji belirlemiyor.
Fiyat da belirliyor.
Örneğin bölgede pancar küspesi ucuz bulunuyorsa ve mısır veya başka enerji yemleri pahalıysa, pancar küspesi ekonomik olarak çok ilginç hale gelebilir.
Ama küspe fabrikadan çıktıktan sonra uzun mesafe taşınıyorsa nakliye maliyeti işin rengini değiştirebilir.
Özellikle yaş küspe için bu daha da önemlidir. Çünkü ürünün önemli bölümü sudur. Kamyonla su taşımak zorunda kalıyorsanız, kilogram fiyatına bakmak yanıltıcı olabilir.
Bu nedenle hesap şu şekilde yapılmalı:
1 kg kuru madde pancar küspesinin maliyeti nedir?
Sonra aynı miktardaki kullanılabilir enerji veya lifin diğer yemlerden maliyetiyle karşılaştırılmalı.
Bence küçük ve orta ölçekli işletmelerde asıl farkı yaratabilecek nokta burası.
Kültür ve Gelenek Açısından İlginç Bir Konu
Türkiye'de hayvancılık yalnızca ekonomik bir faaliyet değil; aynı zamanda aile işletmeciliği, köy kültürü ve kuşaktan kuşağa aktarılan deneyimlerle iç içe.
Bu yüzden “Biz yıllardır böyle veriyoruz” cümlesini tamamen küçümsememek gerekiyor.
Bir yetiştiricinin 20 yıl boyunca yüzlerce hayvan üzerinde gözlem yapması gerçekten değerli bir deneyimdir.
Fakat deneyim ile bilimsel araştırmanın birbirinin alternatifi olduğunu da düşünmüyorum.
En güçlü yaklaşım ikisini bir araya getirmek.
Mesela yetiştirici “Pancar küspesi verdiğimde hayvan daha iştahlı oluyor” diyebilir.
Araştırmacı ise bunun arkasında kuru madde tüketimi, rumen fermantasyonu, lif sindirimi veya enerji yoğunluğu gibi mekanizmaları araştırabilir.
İkisi birleştiğinde çok daha anlamlı bir bilgi ortaya çıkar.
Gelecekte Pancar Küspesinin Rolü Artabilir mi?
Bence burada oldukça ilginç bir gelecek var.
Tarımda döngüsel ekonomi önem kazandıkça şeker pancarı gibi endüstriyel bitkilerin yan ürünlerinin daha fazla değerlendirilmesi beklenebilir.
Bir tarafta şeker üretimi var, diğer tarafta hayvancılık.
Aynı üretim zincirindeki yan ürünün tekrar yem zincirine sokulması, dışarıdan yem hammaddesi satın alma ihtiyacını azaltabilecek modellerden biri olabilir.
Üstelik yeni araştırmalar sadece klasik “kuru pancar küspesi” kullanımına odaklanmıyor. Fermente pancar küspesi, farklı kaba yemlerle kombinasyonlar ve özel silaj sistemleri de araştırılıyor.
Örneğin 2019 tarihli bir çalışmada pancar küspesi silajının farklı yemlerle birlikte süt sığırlarında değerlendirilmesi sonucunda süt üretimi açısından olumlu sonuçlar raporlandı. ScienceDirect
Bu bana göre gelecekte pancar küspesinin “ucuz yan ürün” olmaktan çıkıp daha hassas formüle edilen rasyonların parçası haline gelebileceğini düşündürüyor.
Ben Olsam İlk Olarak Neye Bakarım?
Bir işletmede pancar küspesi kullanmaya karar verirken ilk olarak süt litresine bakmazdım.
Önce mevcut rasyonu çıkarırdım.
Sonra şu sorulara bakardım:
- Hayvan günlük ne kadar kuru madde tüketiyor?
- Rasyonda ne kadar mısır veya tahıl var?
- Kaba yem kalitesi nasıl?
- Protein yeterli mi?
- Pancar küspesi hangi yemin yerine girecek?
- Kuru mu yaş mı?
- Kuru madde oranı analiz edilmiş mi?
- Süt yağı ve süt proteini nasıl değişiyor?
- Hayvanların dışkısı ve geviş getirme durumu nasıl?
- Yem maliyeti litre süt başına ne kadar değişiyor?
Özellikle “hangi yemin yerine?” sorusu çok önemli.
Çünkü pancar küspesini mevcut rasyona eklemek ile mısırın bir kısmını pancar küspesiyle değiştirmek aynı şey değildir.
Birincisinde toplam kuru madde ve enerji yükünü artırabilirsiniz.
İkincisinde ise rasyonun enerji, lif ve nişasta profilini değiştirmiş olursunuz.
Araştırmaların birbirinden farklı sonuç vermesinin önemli nedenlerinden biri de tam olarak bu.
Sonuç: Pancar Küspesi Gerçekten Süt Yapar mı?
Toparlarsak, pancar küspesi doğrudan süt üreten bir yem değildir. Fakat uygun şekilde formüle edilmiş bir süt sığırı rasyonunda önemli bir enerji ve sindirilebilir lif kaynağı olabilir ve bazı koşullarda süt verimini veya süt bileşenlerini olumlu yönde etkileyebilir.
Bilimsel çalışmaların ortak mesajı ise bana göre şu: Sonucu belirleyen yalnızca pancar küspesinin kendisi değil, bütün rasyon.
Bazı araştırmalarda süt artışı görülmüş, bazılarında süt miktarı değişmemiş, bazılarında ise süt yağında veya proteininde farklılıklar ortaya çıkmış. ScienceDirect+2ScienceDirect+2
Bu nedenle ahırda “pancar küspesi verdim, süt arttı” şeklindeki kişisel deneyimi değersiz görmemek lazım; fakat tek başına bunu herkes için geçerli bir kural haline getirmek de doğru değil.
Bence forumda asıl tartışılması gereken soru şu:
“Pancar küspesi süt yapar mı?” yerine “Benim elimdeki rasyonda, hangi yemin yerine, hangi kuru madde miktarında ve hangi maliyetle pancar küspesi kullanırsam hayvanın performansı ve işletmenin ekonomisi nasıl değişir?”
İşte bu soru gerçekten işe yarar.
Ve belki de konuya dair en güzel taraf şu: Bir yem maddesini anlamak için sadece laboratuvara veya sadece ahır tecrübesine bakmak yetmiyor. Bilimsel veri, yetiştiricinin gözlemi, yem fiyatları, hayvan refahı ve bölgesel tarım ekonomisi aynı masaya konulduğunda gerçek tablo ortaya çıkıyor.
Forumdaki arkadaşlara da birkaç soru bırakayım: Siz pancar küspesini yaş mı kuru mu kullanıyorsunuz? Hangi yemin yerine veriyorsunuz? Süt litresinden ziyade süt yağı ve proteininde nasıl bir değişiklik gördünüz? Yem maliyetini kuru madde üzerinden hesaplayan oldu mu? Ve en önemlisi, pancar küspesi kullandığınız dönemde hayvanın yem tüketimi ve dışkı yapısında gözle görülür bir değişiklik fark ettiniz mi?
Bu tür gerçek işletme deneyimleri, kontrollü araştırmalarla birlikte değerlendirildiğinde “pancar küspesi süt yapar mı?” sorusundan çok daha değerli bir bilgi havuzu oluşturabilir.
Sadece günlük litre değil; süt yağı + süt proteini + kuru madde tüketimi + yem maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.
Çünkü bazen hayvan 1 litre fazla süt verir ama bunun için gereken yem maliyeti çok daha fazla olabilir.
Tam tersine, süt miktarı aynı kalırken pahalı mısırın bir bölümünü daha ekonomik bir yan ürünle değiştirmek işletmenin kârlılığını artırabilir.
Erkeklerin ve Kadınların Farklı Bakış Açıları Konuya Ne Katabilir?
Burada özellikle genelleme yapmamak gerekiyor. Her erkek yalnızca hesap kitap yapmaz, her kadın da yalnızca empati veya topluluk üzerinden düşünmez. İnsanların kişilikleri, meslekleri, deneyimleri ve yaşadıkları çevreleri cinsiyetten çok daha belirleyici olabilir.
Ama forum tartışmalarında farklı bakış açılarını örneklemek açısından şöyle bir ayrım yapılabilir.
Bazı erkek üreticiler konuya daha stratejik yaklaşarak “Kilosu kaça geliyor, süt başına yem maliyeti ne, mısırın yerine ne kadar kullanılabilir?” diye bakabilir.
Bazı kadın üreticiler ise aynı konuya “Hayvan bu yemi severek yiyor mu, dışkısı nasıl değişti, sürünün genel durumu nasıl, yem değişiminden sonra hayvanlarda stres görüyor muyum?” gibi daha gözleme ve bakım deneyimine dayalı sorularla yaklaşabilir.
Fakat bunun cinsiyetle sınırlı olmadığını özellikle vurgulamak lazım.
Bence ideal işletme kararı zaten bu iki yaklaşımın birleşimidir: rakam + hayvan gözlemi.
Çünkü Excel tablosunda görünen yem tüketimi ile ahırda gözlenen hayvan davranışı aynı hikâyenin iki farklı parçasıdır.
Pancar Küspesi Fazla Verilirse Ne Olabilir?
“Doğal ürün, istediğin kadar ver” yaklaşımı burada da doğru değil.
Pancar küspesinin büyük miktarlarda kullanılması rasyonun fiziksel yapısını değiştirebilir. Özellikle yaş ürünün yüksek su içeriği toplam kuru madde tüketimini etkileyebilir.
Ayrıca rasyonun geri kalanındaki kaba yem ve nişasta dengesi önemlidir.
Feedipedia, preslenmiş pancar küspesinin yüksek oranlarda kullanılması halinde rasyonun gün içine bölünerek verilmesini öneriyor; bunun gerekçelerinden biri de yüksek miktarlarda fermantasyon kaynaklı sorun riskinin dikkate alınması. Feedipedia
Yani burada da “pancar küspesi zararlı” demek kadar “hiçbir riski yok” demek de doğru değil.
Asıl mesele denge.
Ekonomi Boyutu: Belki de En Önemli Nokta Bu
Bir süt işletmesi açısından pancar küspesinin değerini yalnızca biyoloji belirlemiyor.
Fiyat da belirliyor.
Örneğin bölgede pancar küspesi ucuz bulunuyorsa ve mısır veya başka enerji yemleri pahalıysa, pancar küspesi ekonomik olarak çok ilginç hale gelebilir.
Ama küspe fabrikadan çıktıktan sonra uzun mesafe taşınıyorsa nakliye maliyeti işin rengini değiştirebilir.
Özellikle yaş küspe için bu daha da önemlidir. Çünkü ürünün önemli bölümü sudur. Kamyonla su taşımak zorunda kalıyorsanız, kilogram fiyatına bakmak yanıltıcı olabilir.
Bu nedenle hesap şu şekilde yapılmalı:
1 kg kuru madde pancar küspesinin maliyeti nedir?
Sonra aynı miktardaki kullanılabilir enerji veya lifin diğer yemlerden maliyetiyle karşılaştırılmalı.
Bence küçük ve orta ölçekli işletmelerde asıl farkı yaratabilecek nokta burası.
Kültür ve Gelenek Açısından İlginç Bir Konu
Türkiye'de hayvancılık yalnızca ekonomik bir faaliyet değil; aynı zamanda aile işletmeciliği, köy kültürü ve kuşaktan kuşağa aktarılan deneyimlerle iç içe.
Bu yüzden “Biz yıllardır böyle veriyoruz” cümlesini tamamen küçümsememek gerekiyor.
Bir yetiştiricinin 20 yıl boyunca yüzlerce hayvan üzerinde gözlem yapması gerçekten değerli bir deneyimdir.
Fakat deneyim ile bilimsel araştırmanın birbirinin alternatifi olduğunu da düşünmüyorum.
En güçlü yaklaşım ikisini bir araya getirmek.
Mesela yetiştirici “Pancar küspesi verdiğimde hayvan daha iştahlı oluyor” diyebilir.
Araştırmacı ise bunun arkasında kuru madde tüketimi, rumen fermantasyonu, lif sindirimi veya enerji yoğunluğu gibi mekanizmaları araştırabilir.
İkisi birleştiğinde çok daha anlamlı bir bilgi ortaya çıkar.
Gelecekte Pancar Küspesinin Rolü Artabilir mi?
Bence burada oldukça ilginç bir gelecek var.
Tarımda döngüsel ekonomi önem kazandıkça şeker pancarı gibi endüstriyel bitkilerin yan ürünlerinin daha fazla değerlendirilmesi beklenebilir.
Bir tarafta şeker üretimi var, diğer tarafta hayvancılık.
Aynı üretim zincirindeki yan ürünün tekrar yem zincirine sokulması, dışarıdan yem hammaddesi satın alma ihtiyacını azaltabilecek modellerden biri olabilir.
Üstelik yeni araştırmalar sadece klasik “kuru pancar küspesi” kullanımına odaklanmıyor. Fermente pancar küspesi, farklı kaba yemlerle kombinasyonlar ve özel silaj sistemleri de araştırılıyor.
Örneğin 2019 tarihli bir çalışmada pancar küspesi silajının farklı yemlerle birlikte süt sığırlarında değerlendirilmesi sonucunda süt üretimi açısından olumlu sonuçlar raporlandı. ScienceDirect
Bu bana göre gelecekte pancar küspesinin “ucuz yan ürün” olmaktan çıkıp daha hassas formüle edilen rasyonların parçası haline gelebileceğini düşündürüyor.
Ben Olsam İlk Olarak Neye Bakarım?
Bir işletmede pancar küspesi kullanmaya karar verirken ilk olarak süt litresine bakmazdım.
Önce mevcut rasyonu çıkarırdım.
Sonra şu sorulara bakardım:
- Hayvan günlük ne kadar kuru madde tüketiyor?
- Rasyonda ne kadar mısır veya tahıl var?
- Kaba yem kalitesi nasıl?
- Protein yeterli mi?
- Pancar küspesi hangi yemin yerine girecek?
- Kuru mu yaş mı?
- Kuru madde oranı analiz edilmiş mi?
- Süt yağı ve süt proteini nasıl değişiyor?
- Hayvanların dışkısı ve geviş getirme durumu nasıl?
- Yem maliyeti litre süt başına ne kadar değişiyor?
Özellikle “hangi yemin yerine?” sorusu çok önemli.
Çünkü pancar küspesini mevcut rasyona eklemek ile mısırın bir kısmını pancar küspesiyle değiştirmek aynı şey değildir.
Birincisinde toplam kuru madde ve enerji yükünü artırabilirsiniz.
İkincisinde ise rasyonun enerji, lif ve nişasta profilini değiştirmiş olursunuz.
Araştırmaların birbirinden farklı sonuç vermesinin önemli nedenlerinden biri de tam olarak bu.
Sonuç: Pancar Küspesi Gerçekten Süt Yapar mı?
Toparlarsak, pancar küspesi doğrudan süt üreten bir yem değildir. Fakat uygun şekilde formüle edilmiş bir süt sığırı rasyonunda önemli bir enerji ve sindirilebilir lif kaynağı olabilir ve bazı koşullarda süt verimini veya süt bileşenlerini olumlu yönde etkileyebilir.
Bilimsel çalışmaların ortak mesajı ise bana göre şu: Sonucu belirleyen yalnızca pancar küspesinin kendisi değil, bütün rasyon.
Bazı araştırmalarda süt artışı görülmüş, bazılarında süt miktarı değişmemiş, bazılarında ise süt yağında veya proteininde farklılıklar ortaya çıkmış. ScienceDirect+2ScienceDirect+2
Bu nedenle ahırda “pancar küspesi verdim, süt arttı” şeklindeki kişisel deneyimi değersiz görmemek lazım; fakat tek başına bunu herkes için geçerli bir kural haline getirmek de doğru değil.
Bence forumda asıl tartışılması gereken soru şu:
“Pancar küspesi süt yapar mı?” yerine “Benim elimdeki rasyonda, hangi yemin yerine, hangi kuru madde miktarında ve hangi maliyetle pancar küspesi kullanırsam hayvanın performansı ve işletmenin ekonomisi nasıl değişir?”
İşte bu soru gerçekten işe yarar.
Ve belki de konuya dair en güzel taraf şu: Bir yem maddesini anlamak için sadece laboratuvara veya sadece ahır tecrübesine bakmak yetmiyor. Bilimsel veri, yetiştiricinin gözlemi, yem fiyatları, hayvan refahı ve bölgesel tarım ekonomisi aynı masaya konulduğunda gerçek tablo ortaya çıkıyor.
Forumdaki arkadaşlara da birkaç soru bırakayım: Siz pancar küspesini yaş mı kuru mu kullanıyorsunuz? Hangi yemin yerine veriyorsunuz? Süt litresinden ziyade süt yağı ve proteininde nasıl bir değişiklik gördünüz? Yem maliyetini kuru madde üzerinden hesaplayan oldu mu? Ve en önemlisi, pancar küspesi kullandığınız dönemde hayvanın yem tüketimi ve dışkı yapısında gözle görülür bir değişiklik fark ettiniz mi?
Bu tür gerçek işletme deneyimleri, kontrollü araştırmalarla birlikte değerlendirildiğinde “pancar küspesi süt yapar mı?” sorusundan çok daha değerli bir bilgi havuzu oluşturabilir.